Kişisel ve Siyasal Haklar sözleşmesinin 24. Maddesinin 2. fıkrasında aynen
şu ifadeler yer almaktadır: "Her çocuk, doğumundan hemen sonra kütüğe
geçirilir ve bir ad taşır." Türk Medeni Yasasının 25 ve 26. maddeleri isimle
ilgili bazı düzenlemeler getirir.
25. Madde İsim Üzerindeki Haklar cümlesinden İsmin himayesini düzenler. Buna
göre: "İsmi ihtilafa mahal veren kimse, hakimden hakkının tanınmasını talep
edebilir. İsmi gasp olunmasıyla mutazarrır olan kimse, bunun men’ini ve
taksir vukuu takdirinde maddi tazminat talebi hakkına halel gelmemek üzere
maruz kaldığı haksızlığın mahiyeti icap ediyorsa manevi tazminat namıyla bir
meblağ verilmesi de talep edebilir.
"İsmin değiştirilmesi ile ilgili düzenlemenin yapıldığı 26.maddede ise"
Mühim sebeplere binaen bir kimse isminin değiştirilmesini isteyebilir. İsmin
değişmesi nüfus siciline kayıt ve ilan olunur. Şahsın ismi değişmekle ahvali
değişmez. Bir ismin değişmesinden mutazarrır olan kimse itila gününden
itibaren bir sene içinde tebdil kararına itiraz edebilir" denilmektedir.
Soyadı Kanunu: ( Kanun No : 2525/21 Haziran 1934 )
( Resmi gazete ile neşir ve ilanı : 2 Temmuz 1934 – Sayı : 2741 )
Madde 1: Her Türk öz adından başka soyadını da taşımaya mecburdur.
Madde 2: Söyleyişte, yazışta, imzada öz ad önce, soyadı ondan sonra
kullanılır.
Madde 3: Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleri
ile umumi edeplere uygun olmayan veya iğrenç ve gülünç olan soyadları
kullanılamaz.
Madde 4: Soyadı seçme vazifesi ve hakkı, evlilik birliğinin reisi
olan kocaya aittir. Evliliğin feshi veya boşanma hallerinde çocuk anasına
tevdi edilmiş olsa bile babasının seçtiği veya seçeceği adı alır. Koca ölmüş
ve karısı evlenmemiş olursa yahut koca akıl hastalığı ve akıl zayıflığı gibi
bir sebeple vesayet altında bulunuyor ve evlilik de devam ediyorsa bu hak ve
vazife karınındır. Kocasının vefatıyla karı evlenmiş veya koca evvelki
fıkrada zikredilen sebeplerle vesayet altına alınmış ve evlilik de zeval
bulmuş ise bu hak ve vazife çocuğun baba cihetinden olan kan hısımlarından
en yakın erkeğe ve bunların en yaşlısına, yok ise vasiye aittir.
Madde 5: Mümeyyiz olan reşit soyadını seçmekte serbesttir. Akıl
hastalığı ve akıl zayıflığı dolayısıyla vesayet altına alınmış olan reşidin
adını babası, yoksa anası, bu da yoksa vasisi seçer.
Nüfus Kanunu : ( Kanun No : 1587/5 Mayıs 1972 )
( Resmi Gazete ile Neşir ve İlanı : 16 Mayıs 1972-Sayı : 14189. )
Madde 16: Her çocuğun doğum tutanağı; doğum bildirisi yapılan nüfus
dairelerince ad ve soyadlı olarak tutulur. Doğumlarda baba, yoksa veya
kısıtlı, tutuklu, hasta ve herhangi mecburi bir sebeple orada bulunmazsa
veli veya vasisi bir ay içinde nüfus memuruna iki tanıkla sözlü
bildiride bulunarak doğum tutanağına yazdırmakla ödevlidir.
Evlenmeler
Madde 23: Medeni Kanun hükümlerine göre evlenme akdini yapanlar akdin
yapıldığı tarihten başlayarak bir ay içinde örneğine uygun üç nüsha evlenme
bildirisini bulunduğu yer nüfus memurluğuna, onlar da erkek ve kadının
kayıtlı bulunduğu nüfus memurluğuna göndermekle ödevlidir. Yurt dışında
yapılan evlilikler de bir ay içinde aile kütüklerine işlenmek üzere İçişleri
Bakanlığı’na bildirilir.
Evlat Edinme
Madde 29: Evlat Edinme Medeni Kanun hükümlerine göre yapıldığına dair
ilgililer tarafından mahkeme ilanı ve diğer belgeler verildiği takdirde
nüfus memuru evlat edinilenle edinenin kütüklerine işler, evlatlığı evlat
edinenin aile kütüğüne nakleder.
Boşanmalar
Madde 31: Boşanma kararını veren mahkemenin baş katibi kararın
kesinleştiği tarihten itibaren 30 gün içinde üç nüsha karar örneğini
bulunduğu yer nüfus memurluğuna vermekle, bu memur da kocanın kayıtlı olduğu
yer nüfus memurluğuna göndermekle ödevlidir. Kocanın kayıtlı olduğu yer
nüfus memuru tescilden sonra karar örneğinden bir nüshasını merkez arşivine,
bir nüshasını karının nakledeceği yer nüfus idaresine gönderir.
Aile Kütükleri
Madde 43: Aile kütükleri, ailenin bütün fertlerinin cinsiyetini, adı,
soyadını, baba ve anası adıyla soyadlarını, sağ olup olmadıklarını, il ve
ilçe itibariyle doğum yeri ve tarihlerini, vücutlarındaki belirli
değişikliklerini, dinini, okur yazar olup olmadıklarını, medeni hallerini ve
diğer şahsi hal değişikliklerini ihtiva eder.
Kayıt Düzeltmeleri
Madde 46: Yaş, ad, soyadı ve diğer kayıt düzeltme davaları ilgilinin
oturduğu yer asliye hukuk mahkemesince Cumhuriyet savcısı ve nüfus baş
memuru veya nüfus memuru huzuruyla görülür ve karara bağlanır. Bu davalar
düzeltmeyi isteyenlerle ilgili resmi dairenin göstereceği lüzum üzerine
Cumhuriyet savcıları tarafından açılabilir ve dinlenecek tanıklar, resmi
kayıt örnekleri ve belgelerle ispat olunur.
