Toksik şok sendromu

Çağdaşlaşma ile birlikte modern kadının yaşantısında da büyük ve köklü değişiklikler meydana geldi. Geçmişte evde oturup çocuk bakan kadınların yerini çalışan ve üreten kadınlar aldıkça bu kadınların menstrüasyon dönemlerindeki ihtiyaçları da değişikliğe uğradı. Eskiden her ay yaşadıkları bu dönemi bez, pamuk gibi emici maddeler ile geçiren kadınlar hijyenik pedlerin piyasaya sürülmesi ve yaygın olarak kullanılmaya başlaması ile büyük rahatlık yaşamaya başladılar. Çalışma ve yaşam şartlarındaki sürekli değişim hijyenik pedleri de bir süre sonra yetersiz kılmaya başladı ve kadınlar adet dönemlerini diğer günlerden faksız geçirme isteklerini vajinal tamponlar ile sağladılar.Gerçekten de vajinal tamponlar özellikle çalışan kadınlar için büyük bir konfor. Ancak her şeyin bir bedeli vardır deyişi bu alanda da kendini hissettiriyor. Çünkü vajinal tamponlar hayati olabilecek potansiyel bir tehlikeyi de beraberlerinde taşıyorlar: Toksik Şok Sendromu (TSS)

Toksik Şok Sendromu Stafilokokkus Aureus adı verilen bir bakterinin salgıladığı toksinler tarafından meydana getirilen, hayatı tehdit edebilecek boyutlara ulaşabilecek ciddi bir enfeksiyondur. Son derece nadir görülür. Bir çeşit kan zehirlenmesi olarak kabul edilebilir. S.Aureus normalde pek çok insanın cilt, burun, dirsek, vajina gibi bölgelerinde normalde bulunan bir bakteridir. Özellikle cilt enfeksiyonlarındaki en önemli patojen olan bakteri çok nadir durumlarda ürettiği toksin (zehir) ile TSS'na yol açabilir. Çok nadir görüldüğü için hekimlerin büyük bir kısmı meslek yaşamları boyunca bu hastalık ile karşılaşmazlar. Fikir vermesi açısından İngiltere'de yılda sadece 18-40 TSS vakası görüldüğünü söylemek sanırım yeterli olacaktır. İstatistiklere göre hastalardan 3-4'ü erken teşhis ve tedaviye rağmen yaşamlarını yitirmektedirler.

Mekanizma

S.Aureus birkaç çeşit toksin üretir.TSS'u vakalarının %75'inde etken toksik şok sendromu toksini-1 (TSST-1) iken %25 vakada ise stafilokokkal enterotoksin B (SEB) etken faktördür. TSS sistemik yani vücudun birden fazla sistemini etkileyen ancak bulaşıcı olmayan bir hastalıktır. Hastalığın ortaya çıkışında 4 aşama vardır.

	TSS toksini üretebilen bir S.aureus bakterisinin insanda çoğalması ya da enfeksiyon olması
	Toksin üretimi
	Toksinin emilimi
	İntoksikasyon (zehirlenme)

Kadınların %5-20'sinde vajinada S.aureus bulunmasına rağmen neden bazen bunların toksin üretmeye başladığı bilinmemektedir. Kişi TSS toksinine maruz kaldığında hastalık ortaya çıkar. Bu durum mens zamanında görülürse "menstrüel" diğer zamanlarda görülürse "nonmenstrüel" TSS olarak isimlendirilir. TSS riski gençlerde yaşlılara göre daha fazladır. TSS sadece tampon kullanan kadınlarda görülmez. Erkekler ve çocuklar da risk taşırlar. Büyük yanıklar, cilt enfeksiyonları hatta böcek sokmaları sonrasında bile TSS ortaya çıkabilir.

Klinik

Hastalığın klinik gidişatı çok hızlıdır. Aniden ortaya çıkar ve hızla ilerler

	Aniden ortaya çıkan 38.9 derecenin üstünde ateş
	İshal
	Kusma
	Baş dönmesi
	Kas ağrıları
	Baygınlık hissi
	Aniden ortaya çıkan soğuk algınlığına benzer kendini iyi hissetmeme duygusu
	Dikkat kaybı
	Özellikle el ayası ve ayak tabanında güneş yanığına benzer cilt lezyonları
	Ciltte soyulma
	Başağrısı
	Boğaz tıkanıklığı
	Gözlerde kanlanma
	Kan basıncında ani düşme

Laboratuar bulgusu olarak ise beyaz kan hücre sayısında artma, protrombin zamanında uzama, kan albumin seviyesinde düşme, kan kalsiyumunda düşme ve idrarda beyaz kan hücresi bulunması hastaların %70'inde görülür.

Tedavi

TSS tedavisi hızlı ve belirli bir prosedürü takip ederek yapılmalıdır.

TSS tanısı konulduğunda ilk yapılması gereken toksin üretiminin merkezini saptamak ve temizlemeye çalışmaktır. Ciltte belirli bir lezyon varsa temizlenmeli ve drene edilmelidir. Cerrahi yaralar iyice gözden geçirilmeli ve bol serum fizyolojik ile yıkanmalıdır. Tampon varsa hemen çıkarılmalıdır.

İkinci olarak ise hemen bir damar yolu açılarak agresif sıvı tedavisine başlanmalı ve vücudun sıvı açığı yerine konmalıdır. Organ hasarını önlemek için bu son derece önemlidir. TSS olan erişkin hastalarda sıvı açığını yerine koymak için 24 saatte 10 litre sıvı gerekebilir.

Damar yolu açıldıktan ve sıvı tedavisi başlandıktan sonra stafilokoklara yönelik antibiyotik tedavisine vakit kaybetmeden başlanmalıdır. Bu amaçla değişik sentetik, yarı sentetik ya da doğal antibiyotikler kullanılabilir.

TSS'lu hastalarda genel destekleyici bakım önemlidir. Bu bakımı sağlamak amacı ile hastaların yoğun bakım servislerinde izlenmesi uygun olacaktır.

Eğer toksin odağı saptanamıyorsa anti TSST-1 ve antiSEB immunglobinleri verilebilir.

Risk altındakiler

	Tampon kullanıcıları
	Doğum kontrolü için bariyer yöntemleri tercih edenler
	Jinekolojik operasyon geçirenler
	Kendi kendine düşük yapmaya çalışmış kadınlar
	Follikülit, selülit gibi cilt enfeksiyonu olanlar
	Kimyasal yanık vakaları
	Yanık vakaları
	Böcek sokması
	Stafilokokkal zaatürre vakaları
	Septik eklem iltihabı olanlar

Ayırıcı tanı

Bazı hastalıklar toksik şok sendromunu anırabilir. Bu nedenle TSS ayrıcı tanısında ciddi derecede grup A streptokok enfeksiyonları, Kawasaki sendromu, leptospiroz, meningokoksemi, gram negatif sepsis, döküntü ile giden viral hastalıklar ve alerjik reaksiyonlar ekarte edilmelidir.

Dikkat edilmesi gereken noktalar

Tampon kullanımı ile TSS arasındaki sebep-sonuç ilişkisi tam anlamı ile bilinmese de bu sendromun tampon kullanıcılarında daha fazla görüldüğü bilinen bir gerçektir. Tampon kullanırken dikkat edilecek birkaç basit kural riski azaltır.

	Adet kanamanız için yeterli olacak en küçük tamponu kullanın
	Tampon üretici firmasının önerilerine harfiyen uyun
	Tamponu yerleştirmeden önce ve yerleştirdikten sonra ellerinizi sabun ile iyice yıkayın
	Üretici firmanın önerileri doğrultusunda tamponu sık sık değiştirin.
	Aynı tamponu 6 saatten daha uzun bir süre tutmayın
	Asla aynı anda birden fazla tampon kullanmayın
	Gece yatarken tampon yerine pet kullanın
	Adet dönemi dışında akıntı nedeni ile asla tampon kullanmayın
	Sadece pamuk içeren tamponlar kullanın.

Yapılan yeni bir çalışmada TSS toksininin yalnızca pamuk kullanılarak üretilmiş tamponlarda oluşmadığı saptanmıştır. Bileşiminde rayon fiberleri içeren tamponlarda ise bu toksin daha kolay üremektedir.

Son derece nadir görülmekle birlikte ölümcül olabilen bu sendromdan korunmak için çok gerekli olmadıkça tampon kullanmayın